Ο πλάτανος στην Τσαρτσάρα.

Με το βέλος σημειώνεται ο πλάτανος στην Τσαρτσάρα, γερασμένος απ' το βάρος των χρόνων, στο βάθος ο νερόμυλος του Μουστερή, και πίσω το Δημοτικό σχολείο.
Ο πλάτανος στην Τσαρτσάρα.

-Ποιός είναι ωρέ, ο πλάτανος ο μέγας στην Τσαρτσάρα,
που στα χωριά τον μελετάν, τον λεν στα βιλαέτια,
και που τον κουβεντιάζουνε σ' ολόβολο τ' Αρχάνι,
σ' αυτούς τους μαχαλάδες του, στους τρείς τους μαχαλάδες,
στον μαχαλά στον μεσιανό, στον πέρα και στον δώθε;
-Αυτός είναι ο πλάτανος ο μέγας στην Τσαρτσάρα,
που 'ναι πλάι στο μυλάυλακο, στης ποταμιάς τον όχτο,
που 'χει τα χρόνια τα πολλά και τους καιρούς περίσσιους.
Ορθός στον κάμπο στέκεται κι ολόγυρα βιγλίζει
και πρασινολογάει γλυκά και χαίρεται την πλάση,
με τις ριζούλες στο νερό, χειμώνα-καλοκαίρι.
Είναι το μπόγι του τρανό, τρανό και απλωμένο,
δασιά έχει τα κλωνάρια του και πυκναραδιασμένα,
τα μήλα του αερολυγάν, τα φύλλα του θροίζουν
και η ψηλή κορφάδα του, που πάγει κι όλο πάει,
κρούει κι ακουμπάει στους ουρανούς και χάνεται στα νέφια,
στα νέφια και στα σύγνεφα και στις βαριές αντάρες.
Σαν παίρνει ο χινόπωρος και γδύνεται η φύση,
ρίχνει κι ο μέγα-πλάτανος το ρούχο το παλιό του,
πετάει την πρασινάδα του, ρεύει τη φυλλουριά του,
χιονούρες τον πλακώνουνε, χαλάζια τόνε βρίσκουν,
βοριάδες άγριοι τον βαρούν κι αγέρηδες τον δέρνουν,
μες τον χειμώνα τον βαρύ, κι όμως ανασαλεύουν,
σιουρίζουν τα κλωνάρια του, σαν ξέγυμνα κατάρτια,
κι αυτός παίζει με τον χιονιά, το χιόνι κάπα του έχει,
έχει τα παγοκρούσταλλα στολίδια στο κορμί του,
έχει κι αυτό το φύσημα του αγεριού σαν χάδι,
που μολογές το λέν παλιές, απ' των καιρών τα βάθη.
Μα σαν πλακώνει η άνοιξη, πάλι ξαναφουντώνει,
πάλι γίνεται ολόχλωρος με τα πλατιά του φύλλα
κι ολόγυρα απ΄τη ρίζα του κι απ' το χοντρό κορμί του,
σκορπίζει πλούσια τη δροσιά, παχύ τον ίσκιο απλώνει.
Κι έρχονται τα πετούμενα, φτάνουν τ' αγριοπούλια,
σταίνουν στις τσάκες του φωλιές, στα δίχαλά του κούρνιες
και μέσα εκεί στο γέρικο κουφαλιαστό κορμί του
υφαίνει κάνας υφαντής και πλέκει καμιά αράχνη,
υφαίνουν το υφασίδι τους, πλέκουνε το πανί τους.
Από κλαρί σ' άλλο κλαρί μέσα πηδά η βερβέρα
κι απ' όξω, εκεί π' απλώνονται γυμνά στις άκρες ράμνα,
ζαρίστρα έχει ο κεφαλάς, τιρνέκι ο αιτομάχος,
λημέρι κι ο καρακαξάς κι η ολόξανθη τσικτσίδα,
ν' αρπάξουν το κυνήγι τους, να πιάσουν την ταγή τους,
στη φλούδα πάνε κι έρχονται βρωμούσες κι αρασίζουν
κι η ταρταρούγα περπατά στον ίσκιο του κι εκείνη.
Όλη τη μέρα έχει χαρά, τη νύχτα, την αυγούλα
και το καταμεσήμερο χαρά και τότε έχει,
που του κρατάνε συντροφιά τα πλάσματα της πλάσης,
τη μέρα μες τα φύλλα του λαλεί η τσιροβάτια,
τη νύχτα τα παράπονα σκορποβολάει ο γκιώνης,
την κονταυγούλα έρχεται και τραγουδάει τ' αιδόνι
και το καταμεσήμερο φτάνει άλλος και το λέει,
το λέει ο νεροκότσυφας στης ρεματιάς το φρύδι,
στης ρεματιάς της δροσερής και της πολυνερούσας,
μεριά χαίρεται ο κότσυφας κι απ' τη μεριά την άλλη
χαίρεταο ο γραντζέολας στη λούμη και στη νώπη,
στο ξόχθι σκούζει ο βάτραχος κι αυτή η νεροχελώνα
πάει στα νερά, όπου βούλεται, και χάνεται στα μούσκλια.
Στη σκιά σταλίζουν πρόβατα, στη σκιά σταλίζουν γίδια
και με γλυκά λαλήματα και με γλυκά τραγούδια
τα ξεμεσημεριάζουνε τ' ασίγαστα τζιτζίκια.
Και ο δραγάτης έρχεται μεσ' στο χλωρό του κόρφο
και σταινει το τσαρδάκι του, φκιάνει τη δραγασιά του
και ξαγναντευει απο ψηλά τις σπαρμουδιές στον κάμπο.
Αυτού ο διαβάτης στέκεται, αυτού κι ο χερομάχος
και ξαποσταίνουν μια σταλιά, ανάκαρα λαβαίνουν
και λεν' ευχές νά 'χει ζωή, για τη δροσιά που παίρνουν.
Κάτου απ' τον τόπο του έκατσαν αρματολοί και κλέφτες
και κρέμασαν τ' αρμούτια τους στα κλώνια του ένα γύρα
κι έγυραν και ξαπόστασαν και πήραν λίγον ύπνο
κι αυτός τους ενανούρισε μ' ένα απαλό φουρφούρι
και μ' ένα γλυκοτράγουδο, χαρούμενο τραγούδι,
που 'λεγε για τη λευτεριά, για το ξεσκλάβωμά τους.
Ποιός ξέρει τί αφουγκράστηκε, ποιός ξέρει και τι είδε,
μέσα στο διάβα το μακρύ, στο διάβα της ζωής του
και τα κρατά πια μυστικά και μέσα στη γαργάρα
της ποταμιάς τα μολογά κι εκείνη τραγουδώντας
τα πάει εδώ, τα πάει εκεί στο νεροκύλισμά της
και μές στο τρίσβαθο ύστερα το πέλαγος τα χύνει
και θάβονται στα στήθια του και χάνονται και πάνε.
Αλλά τα χρόνια πέρασαν κι από το γερατίκι
έγειρε και καμπούριασε και το χλωμό κορμί του
παρασαρκίδες γιόμωσε, χοντρές παρασαρκίδες,
ανάριεψαν οι κλώνοι του, έρεψε η λεβεντιά του
κι αυτήνη η κορφάδα του, αποσταμέν' η δόλια,
γέρνει ξέπνοα δεξιά-ζερβά, στο φύσημα τ' αγέρα,
σα να του λέει πως έφτασε το ψυχομαχητό του.
Ούτε τζιτζίκι έρχεται να κάτσει, όπως πρώτα,
μες στις χλωμές τις πύκνες του, ούτε τριζόνι φτάνει
στο ρίζωμά του για να πεί νυχτερινό τραγούδι,
μόνο κ'ανα περαστικό πουλί στέκεται λίγο
σ' αυτόν και φεύγει γλήγορα και σ' άλλες τούφες πάει.
Κάποιες φωλιές του απόμειναν, εδώ κι εκεί στους κλώνους,
έρημες κι ακατοίκητες, γλυκά του απομεινάρια,
που μαρτυράνε την παλιά και την καλή ζωή του.
-Πάλιωσες, γέρο-πλάτανε, τα σώτα σου έχουν φτάσει
και καρτερείς τον θάνατο, προσμένεις τη θανή σου
και σα θα έρθει η στιγμή και η στερνή σου ώρα
κι ο σάρακας, πια σκέλεθρο, στο χώμα σε γκρεμίσει,
μη χλίβεσαι ότι απόμεινες έρμος και μοναχός σου,
θα σε μοιρολογήσουνε τα φύλλα με το θρό τους,
δάκρυα τα κορδομπούλια σου πικρά θ' ανασταλάξουν
και το πεσμένο μπόγι σου, το ξέψυχο κορμί σου
θα 'ρθούνε οι υφαντήδες σου και οι αράχνες να το ντύσουν,
με σάβανο οι υφαντήδες σου και με λαγάρ' οι αράχνες,
με κρέπι αραχνούφαντο κι αλαφροκαμωμένο,
νά 'ναι αλαφρός κι ο ύπνος σου, ο ύπνος της θανής σου.

Γιάννης Αν. Σαντάρμης.


Ο πλάτανος στην Τσαρτσάρα.=ονομαστός και μεγαλοπρεπής πλάτανος στην άκρη νότια πλευρά του χωριού Αρχανίου της δυτικής Φθιώτιδας, στους πρόποδες της Όθρυος.Η ονομασία του προέρχεται από ηχοποιημένη λέξη, από τον ήχο δηλ. που έκανε το νερό στο κύλισμά του, στο σημείο εκεί του αυλακιού, τσαρ-τσάρ.Ο πλάτανος, απ' τον χοντρό κορμό του, έδειχνε οτι είχε μεγάλη ηλικία.Δέσποζε μόνος του στην άθαμνη όχθη της ρεματιάς ενώ σε αρκετή απόσταση άρχιζαν άλλοι πλάτανοι.Απ' την κορυφή του μυλαύλακου έβλεπε όλον τον κάμπο, που απλωνόταν μπροστά του.Το μυλαύλυκο ήταν μεγάλη ρεματιά, πλάτους 2-2,5 μέτρων, που και το καλοκαίρι με το άφθονο νερό του ποτίζονταν χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμης γής, με ταυτόχρονη πότιση από 5-6 ποτιστές, την διανομή του οποίου την έκανε ο υδρονομέας(νεροφόρος).Το νερό του πήγαζε από την Όθρυ, με το οποίο επάνω και κάτω από το χωριό, λειτουργούσαν δύο νερόμυλοι, ως το 1970, του Μήτσου Κακάβα και του Θανάση Μουστερή, αντίστοιχα.Η δροσιά του το καλοκαίρι ήταν παροιμιώδης.Τι αεράκι δροσερό φυσούσε  εκεί απο κάτω!Ήταν απλωμένος ο πλάτανος και έρριχνε πολύ ίσκιο.Ίσκιωνε τους κατοίκους του χωριού που στέκονταν λίγο να ξειδρώσουν, πηγαινοερχόμενοι στις δουλειές τους.Δρόσιζε και τους ξένους περαστικούς.Ξεμεσημέριαζαν από κάτω του πρόβατα και γίδια, τα δε χοντρά και φουντωμένα κλαδιά του αποτελούσαν κατοικία πουλιών, τζιτζικιών, τρωκτικών, μυρμηγκιών και αραχνών.Δίπλα του στα νερά της ρεματιάς, λημέριαζε μια άλλη ανομοιογενής κοινωνία, νεροχελώνες, βάτραχοι, κάβουρες, ποταμίσια ψάρια, νερόφιδα.Στις χλοερές όχθες της, άλλος λαός σύχναζε, χελώνες ξηράς, σαύρες πράσινες, λιβελλούλες γαλαζόφτερες, πεταλούδες, πυγολαμπίδες, τριζόνια, το άλογο της Παναγιάς.Αλλά, πόσοι και πόσοι αρματωλοί και κλέφτες δεν δτάθηκαν στον ίσκιο του, να ξεκουραστούν λίγο και να ακουμπήσουν στον κορμό του τα τουφέκια τους.Το Αρχάνι συμμετείχε στον απελευθερωτικό αγώνα με 67 παλικάρια του.   

Κατάστασις μισθωμάτων και οφειλετών 1925-1930.

Τα χειρόγραφα που ακολουθούν προέρχονται απο οικογένεια του Αρχανίου που κατείχε αρκετά μεγάλη έκταση γης στο χωριό, και αναφέρονται στα οφειλόμενα μισθώματα των ετών 1925-1930, από κατοίκους που χρησιμοποιούσαν την προαναφερόμενη έκταση κυρίως για την βόσκηση των ζώων τους.Μελετώντας την κατάσταση μπορούμε να διαπιστώσουμε με βάση τόσο την αρχική οριζόντια στήλη στην οποία περιγράφονται τα είδη των ζώων και τα έτη βόσκησης-ενοικίασης, όσο και τις κάθετες στήλες που αναφέρονται τα ποσά των μισθωμάτων, τον όγκο και το είδος της κτηνοτροφικής ενασχόλησης του κάθε ενός που συμπεριλαμβάνεται στην λίστα.
Η κτηνοτροφία στον ζωτικό χώρο του Αρχανίου ήταν από τις βασικές δραστηριότητες των κατοίκων, όχι μόνο μετεπαναστατικά-δες http://arhanion.blogspot.gr/2013/09/1840.html - αλλά και κατά τους αρχαίους χρόνους.



Εκλογικός κατάλογος Αρχανίου 1928.




      ΠΗΓΗ
  • Γενικα Αρχεια του Κρατους Ν. Φθιωτιδος

Πιστοποιητικό του αγωνιστή του 1821 Κώστα Κακάβα.





Εν Αρχάνη του Δήμου Μακρακώμης την 13 Ιανουαρίου 1844.
Προς την επί των Στρατιωτικών Β. Γραμματείαν  της επικρατείας.
Ο υποφαινόμενος είμαι κάτοικος του χωρίου Αρχάνη του Δήμου Μακρακώμης της Φθιώτιδος υπηρέτησα την πατρίδα στρατιωτικώς  απαρχής του υπέρ ελευθερίας αυτής αγώνος μέχρη τέλους, τα πιστοποιητικά, των εκδουλεύσεών μου διεύθυναν εις τους κατά καιρούς στρατιωτικάς, επιτροτροπάς  καθώς εις την Γραμματείαν ταύτην ιεραρχικώς διά το αριστείο μου. Κατά δυστυχίαν  όμως μέχρι σήμερον στερούμαι αυτό.Διά ταύτα το αναγγέλνω εν τη παρούση μου  κατ’ επανάληψιν  πιστοποιητικών των οπλαρχηγών, Μ. Κοντογιάννην  και Ν. Κοντογιάννην, παρακαλώ θερμώς να ευαρεστηθή και διατάξει την έκδοσιν του αριστείου μου πεπεισμένος εις την Δικαιοσύνην σας, ότι θέλω εισακουσθεί και υποσημιούμαι με σέβας.
Ο ευπιθέστατος
Kόστας Κακάβας



Εν Αγά του Δήμου Σπερχειάδος  την 13 Ιανουαρίου 1844
Πιστοποιούμεν οι υποφενόμενοι ότι
Ο κύριος Κώνστας Κακάβας κάτοικος του χωριού Αρχάνη του Δήμου Μακρακώμης της  Φθιώτιδος υπηρέτησεν την πατρίδα στρατιωτικώς απ’ αρχής των υπέρ ελευθερίαν αυτής αγώνος μέχρι τέλους υπό την οδηγίαν ημών και άλλων οπλαρχηγών  του αγώνος  παρευρέθη εις τας μάχας εντός της Υπάτης και εις από τον αυτής εις Γιαννιτζού και εις άλλας πολλάς έδειξεν πάντοτε ζήλον πατριωτισμό και γεναιότητα, όθεν κατ’ αίτησήν του …….. αυτόν το παρόν μας δια να τον  χρησιμεύσει  όθεν ανήκει.
Μ. Κοντογιάννης Συνταγματάρχης
Ν. Κοντογιάννης Αντισυνταγματάρχης

ΠΗΓΗ
Γενικά Αρχεία του Κράτους.

ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ-Γιάννης Αν. Σαντάρμης.

Απόσπασμα ποιήματος του Αρχανιώτη ποιητή Γιάννη Αν. Σαντάρμη για τον Κατσαντώνη. Απαγγέλει η λογοτέχνης Κατερίνα Ντίνου-Τσέλιου. Η ηχογράφηση είναι από ραδιοφωνική εκπομπή σταθμού της Λαμίας το 1997.

ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

1843. Πρακτικα δια την εκλογην των εκλογεων του χωριου Αρχανη-1





 Οι πρώτες εκλογές που διενεργήθηκαν στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος διήρκεσαν 10 μήνες, καθώς προκηρύχθηκαν το Νοέμβριο του 1843 και τελείωσαν τον Αύγουστο του 1844. Ετσι λοιπον κληθηκαν οι Ελληνες πολιτες να εκλεξουν σε πρωτη φαση τους εκλογεις(εκλεκτορες), οι οποιοι στην συνεχεια θα εξελεγαν τους πληρεξουσιους(βουλευτες).. Δικαίωμα ψήφου αναγνωρίζονταν σε όλους τους άρρενες Έλληνες πολίτες, που διέθεταν ιδιοκτησία και είχαν συμπληρώσει το 25ο έτος της ηλικίας τους. Στα Γενικα Αρχεια του Κρατους εχουν διασωθει  πρακτικα των εκλογων, απ οπου μπορουμε να αντλησουμε πληροφοριες και στοιχεια, για τους εκλογεις κατοικους εκεινης της εποχης. Για το Αρχανι εντοπισαμε στα Γενικα Αρχεια του Κρατους δυο Πρακτικα, το ενα με ημερομηνια 27/9/1843, και το αλλο με ημερομηνια  14/10/1843. Στην παρουσα αναρτηση  παρουσιαζουμε το πρωτο εκ των δυο. Το δευτερο περιλαμβανει αλλα ονοματα.  
   Πρωτη σελιδα του Πρακτικου 1 για το Αρχανι.
Σημερον την εικοστην εβδομην Σεπτεβριου του χιλιοστου οκτακοσιοστου τεσσαρακοστου τριτου ετους εν τω χωριω Αρχανη του Δημου Μακρακωμης της Επαρχιας Ν.Πατρων ημερα δευτερα συνελθοντες οι εν τω χωριω τουτω κατοικοι εις την εκκλησιαν του χωριου τουτου <<Αγιος Αθανασιος>> επι παρουσια του προεδρευοντος παρεδρου Γεωργιου Νερολη και του Ιερεως Αλεξιου Παπαγεωργιου δια να εκλεξουν τους εκλογεις των κατα τας διαταξεις του απο 4 Μαρτιου 1829 ..........και των απο αυτην την χρονολογιαν υπ αριθ. 10050............του ποτε Κυβερνητου της Ελλαδος Συμβουλιου δια την απο τουτου προκυρηξιν του Διοικητου Φθιωτιδος προεβησαν εις τας ακολουθους εργασιας. Ο Ιερουργων Ιερευς ανεγνωσεν μεγαλοφωνως   Α)Την απο 4 Μαρτιου 1829 προκυρηξιν του υπουργικου συμβουλιου προς τους Ελληνας  Β)Την υπο την αυτην χρονολογιαν εγκυκλιον του ιδιου προς τους κατα το κρατος διοικητας. Γ)Ανεγνωσθησαν οδηγιες του Κυβερνητου Δ)Το απο την αυτην ημερομηνιαν υπ αριθ. 10049..............και απο του 1829 υπ αριθμ. 17 περι παραστατων νομου.
   Μετα ταυτα ο Ιερευς κατεστρωσεν τον καταλογον των παροντων και εχοντων δικαιωμα ψηφου αναλυτικα οστις ανεγνωσθη μεγαλοφωνως...........των συνελθοντων.
  1. Παπαλεξης Παπαγεωργιου                        
  2. Ιωαννης Τζιουμας
  3. Κ.Καλαθας
  4. Κοντογεωργος
  5. Ιωαννης Τζιαμασιωτης
  6. Δημητριος Μουλαζιος
  7. Αθ. Καραγκουνης
  8. Χρηστος Δροσου
  9. Δημητριος Χαλντουπης
  10. Κωνσταντινος Χρηστοπουλος
  11. Δημ. Γιαννης
  12. Γεωργιος Νερολης
  13. Θοδωρης Παλουκης
  14. Γ.Ρηγας
  15. Γ. Τζιουμας
  16. Νακος Αναγνωστου
  17. Νικολαος Τζικιωτης...........
  18. Ελευθεριος Σαββας
  19. Κωστας Κοντογεωργος
  20. Κωστας Γακης

 Δευτερη σελιδα του Πρακτικου 1.

    Ουτοι οι ακωλυτως εχοντες εκλεξιμον χρησιν οιτινες εισερχομενοι μονοι εις την εκκλησιαν μετα την ιερουργιαν του ιερεως. Μετα ταυτα επαρουσιασθη ο Ιερευς εν τω μεσω κρατων εις τας χειρας το Ευαγγελιον και εκ των γυρω τουτων των μελων της συναθροισεως ανεγνωσεν τον ορκον ο Ιωαννης Τζιουμος μεγαλοφωνως οστις λεγει <<ορκιζομαι εις το ονομα της Αγιας και Αδιαιρετου Τριαδος ενωπιον του Θυσιαστηριου τουτου της αληθειας να μην δωσω την ψηφο μου ουτε δια φιλιαν ουτε δια μισος ουτε δια φοβον ουτε δια προσωπικο κερδος αλλα κατα την συνειδηση μου χωρις καμιαν προσωποληψιαν >> τον ορκον τουτον επανελαβαν ολοι υψωνοντες την δεξιαν χειραν. Ακολουθως εκλεχθηκαν εκ των εκλογεων τουτων μελων της συναθροισεως οι Κ. ΚοντογιωργοςΙωαν. ΤζαμασιωτηςΚ.ΚαλαθαςΙωαν. Τζιουμος και Νακος Αναγνωστου, οιτινες και παρουσια του προεδρεοντος παρεδρου κατεστρωσαν τον καταλογον των υπαρχοντων εκλογεων. Επειδη δε οι εν τω χωριω τουτω οικογενειαρχες αριθμουνται εις 20 και ο καταλογος αρκει να ...........αριθμος ονοματων τετραπλασιον των εκλογεων κατεγραψαν τα ονοματα .............των κυριων Γεωργιου ΝεροληΚοντογιωργουΚ.Χρηστοπουλου, και Δημητρ. Παπαιωαννου. Αναγνωσθεντος του καταλογου εψηφοφορηθη εκαστον ονομα..............το εν μετα το αλλον και ελαβον ψηφους οι ακολουθοι


  • ο  Γ.  Νερολης  ψηφους         20
  • Κοντογιωργος   ψηφους          8
  • Κ.Χρηστοπουλος ψηφους     10
  • Δημ. Παπαιωαννου ψηφους 11






   Τριτη σελιδα του Πρακτικου 1.

Ο κυριος Γεωργιος Νερολης εκηρυχθη νομιμος εκλογευς  των κατοικων Αρχανιου.
κλπ.......................κλπ.


ΥΓ - Ελπιζω οι επισκεπτες της σελιδος να κατανοουν την μεγαλη δυσκολια που εμπεριεχει η αναγνωση των χειρογραφων, και ως εκ τουτου ζητω την κατανοηση για πιθανες αβλεψιες και λαθη, τα οποια ομως σε καμια περιπτωση δεν αλλοιωνουν το νοημα κα την ουσια του περιεχομενου.

     ΠΗΓΕΣ


Εκλογική Διαδήλωσις Αρχανιωτών.



Όπως καταλάβατε δεν πρόκειται για κατοίκους του Αρχανίου Φθιώτιδος, αλλά των Αρχανών(οι Αρχάνες) Ηρακλείου Κρήτης, σε μια προεκλογική συγκέντρωση υπέρ του Ελευθερίου Βενιζέλου.

ΠΗΓΗ